Dziady, a nie Halloween. Co naprawdę robiono w te dni

Jedna rzecz do zrobienia, kiedy przyjdą te dni, zajmie kwadrans i jest całym Dziadami w wersji minimalnej. Przygotuj potrawę, którą robił ktoś, kto odszedł, i zjedz ją przy stole, mówiąc o tej osobie na głos.

To nie jest uproszczenie wymyślone na dziś. To jest rdzeń tego zwyczaju, a wszystko inne było dodatkiem.

Czym były Dziady

Święto karmienia zmarłych, obchodzone u nas kilka razy w roku, najmocniej na przełomie października i listopada oraz na wiosnę. Nazwa pochodzi od dziadów, czyli przodków, nie od starców.

Zamysł był prosty i zupełnie inny niż w Halloween. Nie chodziło o przebieranie się ani o straszenie. Chodziło o to, żeby zmarli dostali jedzenie i żeby zostali przy stole wymienieni imieniem.

Dlatego w polskiej tradycji nie było potrzeby chronienia się przed duchami w te dni. Oni byli zaproszeni, a nie odstraszani, i to jest cała różnica między naszym zwyczajem a tym, co przyszło z zewnątrz.

Co dokładnie robiono

Cztery rzeczy, we wszystkich regionach podobne.

Pierwsza: nakrycie dla nieobecnych. Wolne miejsce przy stole, nakryte tak samo jak pozostałe. W niektórych domach stawiało się dodatkowy talerz nawet wtedy, gdy nikt nie przychodził z zewnątrz.

Druga: potrawy bez przypraw mocnych. Kasza, miód, mak, grzyby, chleb, czasem gorzałka. Mak i kasza wracają w każdym opisie i to nie przypadek: były to potrawy dnia codziennego, nie świątecznego. Karmiono tym, co jadło się zwyczajnie.

Trzecia: część jedzenia zostawiana. Na stole do rana, na progu albo na grobie. Dziś z tego został wyłącznie ostatni element.

Czwarta: wymienianie imion na głos. Każdy przy stole mówił, kogo pamięta. To jest ta część, która ma największe znaczenie i jednocześnie najbardziej zniknęła.

Czym to się różni od Halloween

Nie będę się spierał o to, które lepsze, bo to nie ma sensu. Powiem, czym się różnią w zamysle, bo to jest ciekawsze.

Halloween zakłada, że granica między światami staje się cienka i że to jest niebezpieczne, więc trzeba się ukryć albo przebrać, żeby nie zostać rozpoznanym. Stąd kostiumy.

Dziady zakładają dokładnie odwrotnie: granica staje się cienka i to jest okazja, więc trzeba przygotować jedzenie i zaprosić. Stąd nakrycie.

To nie jest różnica obyczajowa, a różnica w podejściu do zmarłych. W jednym są zagrożeniem, w drugim rodziną.

Co z tego warto wziąć do siebie

Trzy rzeczy, żadna nie wymaga wiary ani przedmiotów.

Pierwsza: potrawa z początku tekstu. Jedna, robiona przez kogoś, kto odszedł. Przy jedzeniu rozmowa o tej osobie, na głos, przy stole. To jest Dziady w całości i działa także wtedy, gdy nikt w rodzinie nie przywiązuje do tego wagi.

Druga: wymienianie imion przy okazjach. Nie raz w roku, a wtedy, gdy przychodzi naturalnie. Babka tak robiła, dziadek by tego nie pochwalił. To utrzymuje ciągłość lepiej niż jakikolwiek rytuał.

Trzecia: jedno wolne miejsce przy stole, jeśli masz w rodzinie świeżą stratę. Nie na stałe. Raz, w pierwszym roku. Wielu ludziom to zamyka coś, czego nie zamknął pogrzeb.

Czego nie robić

– nie próbuj wywoływać nikogo ani rozmawiać z tym, co być może przyszło; o tym, dlaczego nie robię seansów, napisałem w tekście o kontakcie ze zmarłymi
– nie mieszaj tego z obcymi rytuałami, bo wtedy nie robisz ani jednego, ani drugiego
– nie rób z tego ciężkiego obowiązku rodzinnego; Dziady były zwyczajem przy stole, nie ceremonią
– nie strasz tym dzieci, bo w tym zwyczaju nigdy nie było straszenia

Kiedy w te dni robi się ciężko

Bywa, że przy końcu października i w listopadzie wraca stan, którego nie było przez cały rok. Gorszy sen, ciężar, powracające myśli o kimś, kto odszedł dawno.

Część tego jest zwyczajna i wiąże się z porą roku: mniej światła, krótszy dzień, zmęczenie po lecie. Warto to wykluczyć najpierw, bo tłumaczy większość przypadków.

Jeśli jednak wraca co roku w tym samym czasie i zawsze wokół jednej konkretnej osoby, to zwykle znaczy, że sprawa z nią została otwarta. Rozpisałem to osobno w tekście o snach o zmarłych, bo to się często pojawia razem.

Od tego jest sprawdzenie. Analiza energetyczna ze zdjęcia kosztuje 48 złotych i kończy się odpowiedzią na piśmie, co widzę i skąd to przyszło. Jeśli sprawa dotyczy mieszkania, w którym ktoś zmarł, sensowniejsza jest analiza dla domu za 39 złotych. Ceny w cenniku.

Najczęstsze pytania

Kiedy dokładnie wypadały Dziady?

W różnych regionach różnie, najczęściej na przełomie października i listopada oraz na wiosnę, a w części Polski także zimą. Nie było jednej daty i nie ma powodu jej dziś wymyślać.

Czy to było święto pogańskie?

Starsze od chrześcijaństwa i przez wieki z nim współistniejące. Dlatego dziś część tych zwyczajów jest wtopiona w pierwszy listopada i mało kto zauważa, skąd pochodzą.

Czy trzeba zostawiać jedzenie?

Nie trzeba i w mieszkaniu bywa to niepraktyczne. Rdzeniem było karmienie i wymienianie imion, a jedzenie zostawione na stole do rana jest tylko formą.

Czy mogę to robić, nie mówiąc rodzinie?

Możesz i wielu ludzi tak robi. Potrawa i jedno zdanie na głos nie wymagają niczyjego udziału.

Zacznij od jednej potrawy

Tej, którą robił ktoś, kto odszedł. Przy stole, z jednym zdaniem na głos o tej osobie.

To są całe Dziady w wersji, która mieści się w kwadransie.

Wpisz co najmniej trzy litery.